ประโยชน์และสิ่งที่จะได้จากการเป็นร้านยาคุณภาพ โดย ภก. ภิญโญ รุจิจนากุล ร้านยาคุณภาพหนองใหญ่เภสัช จ. ขอนแก่น หลายท่านที่เคยได้รับข้อมูลหรือสนใจในการพัฒนาร้านยาให้เป็นร้านยาคุณภาพ อาจมีข้อสงสัย,กังวลใจหรือลังเลใจทำให้ไม่กล้าตัดสินใจที่จะดำเนินการพัฒนาปรับปรุงร้าน บางท่านอาจคิดว่าจะต้องใช้เงินลงทุนมากแล้วผลตอบแทนที่ได้จะคุ้มค่าที่ลงทุนไปหรือไม่ การเป็นร้านยาคุณภาพแล้วลูกค้าหรือยอดขายจะเพิ่มมากขึ้นหรือไม่ ในส่วนนี้ผู้เขียนจะขอบอกเล่าประสบการณ์จากการที่ได้เป็นร้านยาคุณภาพแล้วสิ่งที่ได้ตอบแทนมาหรือประโยชน์ต่างๆจากการดำเนินการตามมาตรฐานร้านยาว่าทำไปแล้วจะได้อะไร อย่างไรก็ตามขอให้พิจารณาถึงปรัชญาการเป็นร้านยาคุณภาพในการคำนึงถึงผู้รับบริการเป็นศูนย์กลาง ดังนั้นประโยชน์ในการปฏิบัติตามมาตรฐานร้านยาต่างๆแล้ว ให้มองว่า เราจะได้อะไร และผู้รับบริการจะได้อะไรมากกว่าจะมองเพียงแค่ผลกำไรหรือยอดขายเพียงอย่างเดียว ทั้งนี้ผู้สนใจหรือผู้มีศักยภาพที่กำลังจะพัฒนาร้านจะได้เห็นภาพและเข้าใจถึงวัตถุประสงค์และผลที่ได้ตามมาจากการดำเนินตามมาตรฐานร้านยาคุณภาพมากยิ่งขึ้น มาตรฐานที่ 1 เรื่อง สถานที่ อุปกรณ์ และสิ่งสนับสนุนบริการ เรื่องนี้ให้มองภาพร้านยาเราเสมือนเราอยู่ในบ้าน ผู้รับบริการเปรียบเสมือนเป็นแขกที่มาเยี่ยม เราคงไม่อยากต้อนรับในสภาพที่ไม่เป็นระเบียบรกรุงรังแน่ ดังนั้นการรักษาสภาพให้ร้านสะอาดสะอ้าน จัดบรรยากาศให้ดูสว่าง สดใส มีป้ายต่างๆชัดเจน เป็นส่วนกระตุ้นให้ลูกค้าอยากเข้าร้าน การจัดเรียงยาตามหมวดหมู่เป็นระเบียบจะทำให้เวลาขายจะหายาได้ง่าย ประหยัดเวลาโดยเฉพาะช่วงเวลาที่มีลูกค้ามาก หากหยิบยามาขายแล้ววางไม่เป็นที่จะทำให้เสียเวลาค้นหา นอกจากนี้การติดป้ายบอกกลุ่มยาจะช่วยให้หายาที่ลูกค้าเคยใช้ได้ง่ายขึ้น(กรณีจำชื่อยาเดิมไม่ได้) การควบคุมสภาวะแวดล้อมในร้านเช่นกรณีอุณหภูมิภายในร้านโดยเฉลี่ยหากสูงจนรู้สึกได้ว่าร้อน เวลาขายไป เหงื่อตกไป การติดเครื่องปรับอากาศน่าจะเป็นประโยชน์ นอกจากจะป้องกันไม่ให้ยาเสื่อมสภาพแล้ว ยังทำให้บรรยากาศในการให้บริการดีขึ้น สังเกตจากตามห้างสรรพสินค้ามักจะเปิดแอร์เย็นช่ำเพิ่มบรรยากาศในการช็อป การกั้นห้องกระจกจะช่วยป้องกันฝุ่นละออง,แมลงและมลพิษจากถนน ทำให้ลดงานในการทำความสะอาด ปัดฝุ่นในตู้ยาและ อย่างไรก็ดีส่วนนี้จะมีค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้นทั้งค่าติดตั้งเครื่องปรับอากาศ ค่าปรับปรุงกั้นกระจก หรือค่าไฟรายเดือนที่จะเพิ่มขึ้น หากร้านที่ยังไม่พร้อมจะติดเครื่องปรับอากาศ แต่ภายในร้านมีการระบายอากาศดี อาจใช้พัดลมช่วยลดอุณหภูมิไม่ให้ร้อนมากและการพยายาม stock ยาครั้งละน้อยๆก็ช่วยป้องกันปัญหายาเสื่อมสภาพได้ หากยาที่ระบุให้เก็บที่อุณหภูมิไม่เกิน 25 องศาc ควรนำเก็บในตู้เย็น โดยใส่ในภาชนะบรรจุเพื่อป้องกันความชื้น การเช็คอุณหภูมิตู้เย็นอย่างสม่ำเสมอถึงแม้เป็นงานที่เป็นภาระแต่มีประโยชน์เพื่อให้แน่ใจว่าตู้เย็นเราทำงานได้ดี ถ้าหากเราไม่ตรวจสอบเลย กรณีเราปิดตู้เย็นไม่สนิท,ปลั๊กหลุดหรือตู้เสีย ทำให้อุณหภูมิสูงอาจส่งผลเสียต่อยาได้ ถ้าเราใช้ตู้เย็นที่ไม่มีระบบทำลายน้ำแข็งอัตโนมัติในช่องแช่แข็งควรหมั่นดูว่ามีน้ำแข็งเกาะมากเพียงพอที่จะกดปุ่มละลายน้ำแข็งมิฉะนั้นถ้าหากมีน้ำแข็งเกาะมากเกินไปจะทำให้อุณหภูมิภายในตู้เย็นจัดเกินไปและเป็นการสิ้นเปลืองไฟด้วย การหยิบยาจากตู้เย็นมาให้ผู้รับบริการมักสร้างความสงสัยเนืองจากเคยซื้อยาจากร้านอื่นไม่เห็นเก็บในตู้เย็นเลย พอเราได้อธิบายเหตุผลในการเก็บรักษายาให้เข้าใจ เค้าก็มาอุดหนุนเป็นประจำ การจัดให้มีป้ายสัญลักษณ์ต่างๆได้แก่ ป้ายร้านยา,ป้ายแสดงเภสัชกรผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการวางไว้ชัดเจนสังเกตง่าย มีรูปถ่ายปัจจุบันตรงกับตัวจริงจะสร้างมั่นใจให้ผู้รับบริการกล้าที่มาขอคำแนะนำปรึกษา การจัดให้มีบริเวณให้คำปรึกษาเป็นสัดส่วนให้ผู้รับบริการได้นั่งพักเนื่องจากบางคนต้องการพูดคุยเป็นส่วนตัว นอกจากนี้ยังทำให้การปฏิบัติงานในการให้ความรู้หรือการตรวจคัดกรองบางอย่างสะดวกยิ่งขึ้น เราควรจัดเตรียมอุปกรณ์บริการสุขภาพให้อยู่ในสภาพพร้อมใช้ไม่ว่าจะเป็นเครื่องชั่งน้ำหนัก,ที่วัดส่วนสูง,สายวัดเอว,เครื่องวัดความดันโลหิต หรือแม้แต่เครื่องตรวจวัดระดับน้ำตาล(เจาะปลายนิ้ว)ในกรณีเราตรวจคัดกรองโรคเบาหวาน เป็นต้น การให้บริการส่วนนี้นอกจากจะเป็นที่พึงพอใจของผู้รับบริการแล้ว ยังเป็นการสร้างผูกพันที่ดีและเราจะได้ข้อมูลต่างๆเพื่อจะประเมินแนวทางการให้คำแนะนำหรือการรักษาได้ดีขึ้น การมีบริเวณจัดแสดงสื่อให้ความรู้เรื่องสุขภาพ เช่นจัดบอร์ด,แจกแผ่นพับโบชัวร์ หรือมีหนังสือให้ยืมอ่าน ฯลฯ นอกจากจะให้ข่าวสารที่มีประโยชน์ต่อผู้รับบริการแล้วยังเป็นการกระตุ้นให้อยากมาขอคำปรึกษา จะพบว่าบ่อยครั้งมีผู้อ่านบอร์ดสุขภาพหรือเอาแผ่นปลิวไปแล้วกลับมาขอคำปรึกษาเพิ่มเติม เภสัชกรจึงมีบทบาทเป็น Health consultantมากขึ้น เราเองควรเตรียมสื่อต่างๆเช่น ตำรับตำรา ,รูปภาพ, chart ไว้ให้พร้อมเพื่อช่วยอธิบายให้ผู้รับบริการเข้าใจง่ายขึ้น การเลือกใช้ภาชนะบรรจุยาที่เหมาะสมเพื่อประโยชน์ในการรักษาสภาพยาและให้ข้อมูลที่สำคัญแก่ผู้ใช้ เช่น ซองยาที่ให้ข้อมูลครบถ้วน หากเป็นยาที่ไวต่อแสงใช้ซองทึบป้องกันแสง ถ้าเป็นยาน้ำควรเลือกขวดที่บรรจุในกล่องซึ่งนอกจะป้องกันแสงในตัวยังช่วยป้องกันการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิที่ส่งผลเสียต่อยาได้ ยาครีมควรอยู่ในภาชนะเดิมจากแหล่งผลิต เช่น ไม่ควรตักครีมแบ่งใส่ตลับ เนื่องจากเนื้อครีมจะสัมผัสกับอากาศทำให้อายุยาเสื่อมลง อีกทั้งยาที่เราแบ่งใส่ตลับจะไม่มีฉลากที่ให้ข้อมูลยาครบถ้วนเหมือนยาหลอดบรรจุในกล่องจากโรงงาน ดังนั้นถ้าใช้แล้วเกิดอาการข้างเคียงก็จะไม่ทราบ ถือว่าเป็นการ ริดรอนสิทธิของผู้บริโภคได้อย่างหนึ่ง ยาเม็ดที่มีอัตราการใช้น้อยเราอาจเลือกใช้แบบบรรจุใส่แผงเพื่อจะได้เก็บยาได้นาน ผู้รับบริการยังสามารถพกพาง่ายและยังทราบวันหมดอายุที่แผงได้ ยาเม็ดที่บรรจุในขวดหรือกระป๋องพลาสติกหากเปิดใช้แล้วควรระบุวันที่เปิดไว้ที่ขวดจะมีประโยชน์เวลาตรวจเช็ดสต็อกว่ายาเปิดใช้แล้วนานหรือไม่ จะได้วางแผนจ่ายเพื่อไม่ให้มียาเก่าหรือมียาใกล้หมดอายุและช่วยลดค่าเสียหายจากการมียาเสียหรือหมดอายุด้วย มาตรฐานที่ 2 การบริหารจัดการเพื่อคุณภาพ เป็นการตระเตรียมทั้งด้านบุคลากร,เอกสารและกระบวนในการทำงานให้ได้ตรงและตอบสนองความต้องการที่แท้จริงและป้องกันความเสี่ยงต่างๆฯลฯมีประโยชน์ ได้แก่ ความพร้อมด้านบุคลากร การที่ร้านยามีเภสัชกรพร้อมให้บริการตลอดเวลาทำการและตรงกับป้ายที่มีรูปแสดงตนชัดเจน เภสัชกรแต่งกายในชุดเสื้อกาวน์ที่ระบุว่าเป็นเภสัชกรจะทำให้ผู้รับบริการมีความมั่นใจที่จะขอคำปรึกษาและยอมรับฟังคำอธิบายต่างๆที่เราจะสื่อสารให้ การฝึกฝนทักษะในการสื่อสารไม่ว่าจะการเป็นผู้รับฟังที่ดี,การตั้งคำถาม,การอ่านใจ, การมีมนุษย์สัมพันธ์หรือการรู้จักอธิบาย,สาธิต เป็นสิ่งที่เราสามารถพัฒนาได้จากประสบการณ์การเรียนรู้ วิเคราะห์และพยายามแก้ไขเพื่อให้เภสัชกรเป็นผู้ให้คำปรึกษาอย่างมืออาชีพ นอกจากนี้เภสัชกรควรหมั่นพัฒนาสมรรถนะ( competency) ในความรู้ความสามารถทั้งด้านวิชาการและ การปฏิบัติงานเช่น การเข้าประชุมวิชาการ,การอ่านตำรา,วารสารหรือค้นคว้าทาง internet เพื่อให้เรามีทักษะและความรู้เพียงพอให้ทันต่อกาลเวลา รวมทั้งการติดตามข่าวสารบ้านเมืองเพื่อมีข้อมูลไว้สนทนากับผู้รับบริการได้ นอกจากนี้เภสัชกรควรใส่ใจในการรักษาสุขภาพให้แข็งแรง ไม่ว่าจะเป็นการหาเวลาออกกำลังกาย การพักผ่อนให้เพียงพอ หากขณะทำงานเภสัชกรมีสภาพ อิดโรย ไม่สดชื่นจะทำให้ขาดความน่าเชื่อถือได้ กรณีที่ร้านมีผู้ช่วยฯเภสัชกรควรใส่ใจในการควบคุมกำกับงาน ฝึกฝนทักษะ และให้โอกาสได้ศึกษาหาความรู้ รวมถึงให้เวลาหยุดพักผ่อนอย่างเหมาะสม ความพร้อมด้านกระบวนการคุณภาพ การเตรียมความพร้อมในการจัดเตรียมเอกสารที่จำเป็น เช่น แนวทางดูแลผู้ป่วยทางเภสัชกรรมในโรคต่างๆที่น่าเชื่อถือ ( standard practice guidelines/Pharmacy Practice guidelines),บัญชีรายการยารวมถึงข้อมูลอ้างอิงคุณสมบัติของยา ฯลฯ ทั้งนี้ถ้ามีเอกสารต่างๆที่จัดเตรียมเป็นระบบระเบียบและง่ายต่อการใช้ ทำให้เราสามารถนำมาทบทวนกรณีหากเราไม่แน่ใจเพื่อป้องกันความผิดพลาดต่างๆที่อาจเกิดขึ้นและยังเป็นประโยชน์เป็นส่วนช่วยอธิบายให้ผู้รับบริการเข้าใจง่ายยิ่งขึ้น ยกตัวอย่างเช่นยาตัวที่สงสัยสามารถจ่ายให้กับผู้ตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรได้หรือไม่ หรือจะใช้กับผู้มีโรคประจำตัวจำเป็นต้องปรับขนาดยาอย่างไร เป็นต้น การมีแนวทางค้นหาความต้องการที่แท้จริงของผู้รับบริการหรือแนวทางการซักประวัติอย่างละเอียดรอบครอบ รวม ถึงการวิเคราะห์ความเสี่ยงแม้จะทำให้เสียเวลาแต่จะได้ข้อมูลต่างๆครบถ้วนและช่วยป้องกันการผิดพลาดจากการจ่ายยาผิด การมีระบบบันทึกการให้บริการที่มีคุณภาพ เช่น แฟ้มบันทึกประวัติการใช้ยาในรายที่ควรบันทึกข้อมูลติดตามต่อเนื่องเพื่อสามารถได้ข้อมูลย้อนหลังในการประเมิน ,วิเคราะห์ ,ปรับปรุงแนวทางการรักษา หรือเพื่อใช้ในการส่งต่อ อีกทั้งนำมาเก็บเป็นสถิติต่างๆเพื่อทำเป็นรายงานหรือเป็นประโยชน์ต่องานวิจัยได้อีกด้วย การติดประกาศสิทธิผู้ป่วยที่ควรได้รับโดยใช้ภาษาที่เข้าใจง่าย เป็นการแสดงความจริงใจว่าเรายินดีจะให้บริการโดยไม่เลือกปฏิบัติ ไม่ปิดบังข้อเท็จจริง หรือรักษาความลับของผู้ป่วย การเคารพสิทธิของผู้ป่วยเป็นสิ่งสำคัญและควรกระทำอย่างจริงจังโดยให้นึกตัวเราเองเป็นผู้บริโภคย่อมประสงค์ได้รับการดูแลสิทธิดังกล่าวเช่นกัน ขอยกตัวอย่างเช่น ลูกค้าถามว่าทำไมจ่ายยาแยกเป็นซองๆ ในขณะที่เคยได้รับยาชุดจ่ายรวมกันในซองเดียว จึงได้อธิบายประโยชน์จากการจ่ายแยกซองว่าจะได้ทราบข้อมูลครบถ้วนและเป็นสิทธิของผู้ป่วยพึงได้รับ ทำให้ลูกค้าเข้าใจและพอใจที่เราได้ทำหน้าที่ได้ดี มาตรฐานที่ 3 การบริการเภสัชกรรมที่ดี การปฏิบัติงานในการให้บริการทางเภสัชกรรมที่มีคุณภาพมีประโยชน์หลายอย่างตามข้อหัวย่อย ได้แก่ การจัดหา การควบคุมยาและเวชภัณฑ์ เริ่มจากเรามีเกณฑ์ในการคัดเลือกยาจากแหล่งๆที่มีคุณภาพ ได้แก่ บริษัทที่มีชื่อเสียง,แหล่งผลิตที่ได้ผ่านการรับรองตามมาตรฐานการผลิตที่ดี GMP , มีมาตรฐานในการเก็บยา Good storage practice (GSP)หรือการจัดส่งที่ดี Good distribution practice (GDP) รวมถึงแหล่งสารเคมีที่ใช้ในการผลิตยา หากมียาที่มีคุณสมบัติพิเศษตามประกาศ อ.ย. ที่ต้องตรวจสอบDissolution, Bioequivalent เพื่อให้มั่นใจอาจอาศัยผลการวิเคราะห์จากหน่วยงานที่น่าเชื่อ เช่น กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์หรือหน่วยงานของมหาวิทยาลัย เป็นต้น ทั้งหมดนี้จะมีประโยชน์ให้เรามั่นใจในการจ่ายยาที่ได้คุณภาพมีประสิทธิภาพในการรักษาที่ดีจริงทำให้ผู้รับบริการมีความพึงพอใจ หากเราเลือกซื้อยาโดยเน้นแต่ราคาถูกเพียงอย่างเดียวคนไข้ใช้แล้วไม่หาย ย่อมส่งผลเสีย เขาอาจไม่มาหาเราอีกหรือกลับมาแต่ทำให้เราไขว้เข้วประเมินการรักษาผิดพลาดได้ กรณีที่ซื้อยาผ่านบริษัท/ร้านขายส่ง ควรตรวจเช็ดสภาพยาให้ดีก่อนเก็บเข้าสต็อก ถ้าพบยาเก่าใกล้หมดอายุก็ไม่ควรรีรอขอเปลี่ยนให้ได้ยา lotใหม่ เพราะผู้รับบริการส่วนใหญ่ประสงค์จะได้รับยาผลิตใหม่ๆโดยสังเกตจากข้างภาชนะบรรจุเองได้ ในการเก็บรักษายา,สำรองยาในร้านควรจัดให้เป็นหมวดหมู่เพื่อประโยชน์ในการเช็คสต็อกได้ง่าย ปริมาณการสำรองยาให้เพียงพอและสัมพันธ์ต่อการใช้ หากสต็อกมากเกินไปและสภาพการเก็บรักษาไม่ดี เช่น ห้องเก็บมีอุณหภูมิสูง,ถูกแดดส่อง,มีความชื้น อาจทำให้ยาเสื่อมสภาพได้ การนำยาออกจากสต็อกให้ยึดหลัก First in-First outจะช่วยป้องกันยาเก่าหลงค้างสต็อก การหมั่นตรวจสต็อกยาเป็นประจำจะช่วยป้องกันปัญหายาหมดอายุ หากตรวจพบยาใกล้หมดอายุภายใน 6 เดือน ควรจัดแยกเพื่อเตรียมแลกเปลี่ยนกับบริษัท การทำระบบบัญชีควบคุมยา หรือระบบตรวจสอบยาหมดอายุมีได้หลายแนวทางขึ้นกับความต้องการ ได้แก่ การทำบัญชีและเช็ดสต็อกบ่อยๆ, การใช้โปรแกรมSoft ware ที่สามารถเช็ดยาใกล้หมดอายุทั้งตอนรับเข้าสต็อกและก่อนจ่ายให้ลูกค้า หรือ การใช้ระบบสติ๊กเกอร์สีซึ่งสามารถสังเกตได้ง่ายและเป็นที่ยอมรับ สำหรับช่วงแรกที่เราทำการติดสติ๊กเกอร์ที่กล่องยาจะใช้เวลามากและรู้สึกเหน็ดเหนื่อย ในการติดสติ๊กเกอร์จนเมื่อยมือ แต่ถ้าเราทำเป็นประจำจนเคยชินจะไม่รู้สึกเป็นอุปสรรคแต่อย่างไร บริษัทยาหลายบริษัทเริ่มเห็นประโยชน์และความสำคัญจึงช่วย ติดสติ๊กเกอร์มาจากโรงงานให้เลย ผู้รับบริการบางท่านสังเกตเห็นสติ๊กเกอร์สีที่ติดข้างกล่องมักสอบถาม พอเราได้อธิบายว่าร้านเรามีระบบป้องกันยาหมดอายุ เขาเข้าใจและรู้สึกในความแตกต่างระหว่างร้านยาคุณภาพกับร้านยาทั่วไป แนวทางการให้บริการทางเภสัชกรรม ได้แก่ การส่งเสริมการใช้ยาแต่พอเพียงโดยประยุกต์การใช้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของในหลวงฯ คือ มีความพอประมาณ,มีเหตุผล และการสร้างภูมิคุ้มกันที่ดี ในทางปฏิบัติการให้บริการทางเภสัชกรรมในร้านยาจำเป็นต้องการทราบความต้องการที่แท้จริงของผู้รับบริการซึ่งมักได้จากการซักประวัติ หรือศึกษาจากแฟ้มบันทึกประวัติ และให้บริการตรงกับความต้องการและคาดหวัง ซึ่งบางครั้งภาวะความเจ็บป่วยไม่จำเป็นต้องใช้ยาเสมอไปเพียงแต่เราให้ความรู้อธิบาย แนะนำการปฏิบัติตัว ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมต่างๆ แต่ในโรคที่จำเป็นที่ต้องใช้ยาต่อเนื่องเราจะต้องชี้แจง,ย้ำเตือน ผลเสียจากการใช้ยาไม่ต่อเนื่อง ผู้เขียนขอเล่าประสบการณ์ที่มีผู้ป่วยหลายรายที่ได้ให้ความเข้าใจในปัญหาการเจ็บป่วยแล้วให้เขาไปปรับเปลี่ยนพฤติกรรม(โดยไม่ได้จ่ายยา)แล้วหายกลับมาขอบคุณ เราก็รู้สึกสบายใจที่ช่วยให้เขาได้หายดี หากเราพบผู้ป่วยมีความเข้าใจผิดในการใช้ยาไม่ถูกวัตถุประสงค์หรือไม่ถูกวิธี เราจะต้องอธิบายสร้างความเข้าใจโดยทันทีให้ถือว่าเป็นหน้าที่และความห่วงใย ตระหนักต่อผลร้ายที่อาจตามมา ทั้งหมดนี้ประโยชน์จากการจ่ายยาอย่างพอเพียงมีเหตุผลคือ โรคหาย,ประหยัด,ปลอดภัย มีภูมิคุ้มกันในระยะยาว แนวทางการส่งมอบยา ให้คำนึงถึงสิทธิของผู้รับบริการเป็นสำคัญ ได้แก่ สิทธิที่จะได้รับการส่งมอบยาจากเภสัชกรโดยตรงโดยมีการอธิบายการใช้ยาและการปฏิบัติตัวอย่างถูกต้อง รวมถึงสิทธิที่จะได้รับข้อมูลยาในซองยา,ฉลากยา ที่มีรายละเอียดครบถ้วน เพื่อประโยชน์จะได้ทราบว่าได้รับยาอะไร จากใคร เมื่อไร มี วิธีใช้อย่างไร หากมีปัญหาจะได้ติดต่อกลับหรืออาจโทรศัพท์มาถามได้ หรือจะได้ระมัดระวังในคำเตือนในอาการข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้น นอกจากนี้การเขียนชื่อยาและข้อมูลอื่นๆยังมีประโยชน์หลายอย่างเช่น ถ้าผู้ป่วยต้องการยาเดิมสามารถนำซองมาทำให้ทราบข้อมูลว่าได้รับยาอะไร ไปเมื่อไหร่ ผลการรักษาดีขึ้นมากน้อยเพียงใด จะได้ปรับปรุงให้เหมาะสม หรือบางครั้งผู้รับบริการมีความประสงค์จะไปพบแพทย์ ข้อมูลจากซองยาจะเป็นประโยชน์ให้แพทย์ได้ทราบว่าคนไข้ได้รับยาอะไรไปแล้วบ้าง จะได้ไม่จ่ายยาซ้ำซ้อน การเขียนข้อมูลบนซองยาให้ครบถ้วนต้องอาศัยความพากเพียรของเภสัชฯหรือผู้ช่วย ในช่วงแรกอาจเป็นอุปสรรคในการทำงานจนเขียนไม่ทัน หากเราฝึกฝนและทำประจำจนเคยชินเป็นนิสัย ก็ไม่ยุ่งยากอะไร หรือบางร้านอาจลงโปรแกรมสำเร็จรูปโดยกรอกข้อมูลบางอย่างล่วงหน้าแล้วพิมพ์เป็นสติ๊กเกอร์ติดซองยา จะช่วยประหยัดเวลาได้อีกวิธีหนึ่ง การกำหนดแนวทางในการส่งต่อผู้ป่วยเป็นรูปธรรม ประโยชน์ในข้อนี้ต้องอาศัยทั้งการประเมินที่ถูกต้องจากเภสัชกรและความต้องการของผู้รับบริการ หมายความว่าหากเราพิจารณาแล้วว่าอาการเจ็บป่วยจำเป็นต้องพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อได้รับการวินิจฉัยตรวจรักษาที่ดีขึ้น ควรทราบความพร้อม ความต้องการของผู้ป่วย เช่น สะดวกไปพบแพทย์ที่คลินิกหรือโรงพยาบาล,มีสิทธิพิเศษในเบิกจ่ายค่ารักษาพยาบาลอย่างไรบ้าง, ที่พักอาศัยอยู่ปัจจุบันสะดวกในการเดินทางพบแพทย์ที่ไหน ดังนั้นร้านยาคุณภาพควรหูตากว้างในทำการบ้านตระเตรียมข้อมูลเบื้องต้นว่า หากผู้ป่วยต้องการพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญในสาขาต่างๆสามารถไปพบได้ที่ไหนได้บ้าง เราอาจหาข้อมูล วันเวลาที่แพทย์ออกตรวจ มีเบอร์โทรศัพท์ของโรงพยาบาลหรือคลินิกแพทย์ รวมถึงการเขียนใบส่งต่อที่ให้ข้อมูลแก่แพทย์อย่างครบถ้วน ถ้าเราส่งต่อแบบขอไปที เช่น “อาการแบบนี้คุณไปหาหมอดีกว่า” ผู้ป่วยก็เหมือนคนตาบอด คือ ไม่รู้จะไปหาใครที่ไหน บางทีอาจท้อแท้ใจจึงไม่รีบทำการรักษา และหากพบผู้ป่วยมีภาวะวิกฤตที่รุนแรง เราอาจโทรเรียกรถโรงพยาบาลมารับคนไข้ที่ร้านเลยก็ได้ มาตรฐานที่ 4 การปฏิบัติตามกฎ ระเบียบ และจริยธรรม ในข้อนี้เป็นสิ่งที่ใช้วิจารณญาณ,ความใส่ใจในกฎหมายและความรับผิดชอบต่อผลการกระทำว่าจะคุ้มค่าหรือไม่หากเราฝ่าฝืนกฎระเบียบ ในการเคร่งครัดต่อกฎระเบียบมีประโยชน์ เหมือนเป็นภูมิคุ้มกันป้องกันการถูกลงโทษ,การถูกฟ้องร้อง เพราะ จะทำให้เสียชื่อเสียง,เสียเวลา,โดนปรับ,พักใบอนุญาตหรือโทษอาญาที่รุนแรง ดังนั้นการเห็นแก่กำไรเล็กๆน้อยๆในการขายยาไม่ตรงกับที่ขออนุญาต,ขายยาต้องห้าม,ขายยาไม่มีทะเบียน หรือแม้แต่ปล่อยให้คนอื่นขายยาอันตรายร้ายแรงในขณะที่เภสัชฯไม่อยู่ หากบังเอิญผู้รับยาใช้แล้วเกิดอันตรายจนถึงขั้นเสียชีวิต อาจมีการฟ้องร้องจนเราหมดเนื้อหมดตัวได้ ถ้ามีความจำเป็นกรณีผู้ป่วยมาขอซื้อยากลุ่มควบคุมพิเศษ,วัตถุออกฤทธิ์ฯโดยไม่มีใบสั่งแพทย์เพื่อเห็นประโยชน์ต่อผู้ป่วยในการบำบัดอาการเบื้องต้นก่อนส่งต่อไปพบแพทย์ หากจะจ่ายยาจะต้องลงบันทึกรายละเอียดของคนไข้อย่างครบถ้วนและสามารถติดต่อกลับได้ รวมถึงเหตุในการจ่ายในแต่ละครั้ง ทั้งนี้เพื่อความปลอดภัย และสามารถชี้แจงต่อการตรวจสอบของเจ้าหน้าที่ได้ นอกจากการปฏิบัติงานโดยยึดหลักจริยธรรมซึ่งเป็นที่เราต้องตระหนักแล้ว การปฏิบัติต่อผู้รับบริการโดยอาศัยการมีเมตตาธรรม,มนุษยธรรมจะสร้างชื่อให้ร้านยาแตกต่างจาก ร้าน ค้าขายทั่วไป ยกตัวอย่างเช่น เราอาจช่วยทำแผล,ปฐมพยาบาลเบื้องต้นแก่ผู้ประสบอุบัติเหตุก่อนส่งโรงพยาบาลโดยไม่คำนึงว่าผู้ป่วยจะมีเงินจ่ายค่ายาหรือไม่ เป็นต้น มาตรฐานที่ 5 การให้บริการและการมีส่วนร่วมในชุมชนและสังคม แนวคิดที่ว่าร้านยาเป็นหน่วยให้บริการหน่วยหนึ่งที่จะเป็นศูนย์กลางในการช่วยงานด้านสาธารณสุขอันเป็นประโยชน์ต่อชุมชน ทั้งนี้ผลงานและประโยชน์จะขึ้นกับความพร้อมและศักยภาพของแต่ละร้าน โดยเริ่มจากการให้บริการในเชิงตั้งรับ อาทิเช่น การเฝ้าระวัง คัดกรองโรคติดต่อ,โรคเรื้อรัง เช่น โรคเบาหวาน,ความดันโลหิตสูงฯลฯ หรือเป็นศูนย์ให้คำปรึกษาในเลิกบุหรี่ ,การจัดบอร์ดให้ความรู้ด้านสุขภาพ ,ปัญหาเกี่ยวกับยาหรือการใช้ยาไม่เหมาะสม, งานต่างๆด้านคุ้มครองผู้บริโภคเช่นคัดกรองสื่อโฆษณาที่ไม่เหมาะสมออกจากร้าน,เฝ้าระวังผลิตภัณฑ์ที่น่าสงสัยหรืออาจให้เกิดอันตรายที่แพร่ระบาดในชุมชนโดยแจ้งเบาะแสแก่ทางราชการ เป็นต้น หรือ ถ้ามีความพร้อมและสนใจอาจทำงานในเชิงรุก ได้แก่ การเผยแพร่ข่าวสารติดที่บอร์ดประชาสัมพันธ์ของชุมชนหรือโรงเรียน,กระจายข่าวสารผ่านรายการวิทยุชุมชน ,การออกเยี่ยมบ้าน,การทำกิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพร่วมกับอ.ส.ม.หรือ ศูนย์แพทย์ชุมชน รวมถึงเป็นผู้เชี่ยวชาญให้คำปรึกษาด้านยาแก่เจ้าหน้าที่สาธารณสุขผู้ปฏิบัติงานในชุมชน ที่ยกตัวอย่างทั้งหมดนี้จะเห็นว่าเป็นบทบาทใหม่ของร้านยาคุณภาพที่แตกต่างจากร้านขายยาในอดีต การทำงานต่างๆเพื่อประโยชน์ชุมชนจะเป็นการก่อให้เกิดภาพลักษณ์,สร้างความผูกพัน ตลอดจน ความศรัทธาที่มีต่อร้านยา และสามารถเป็นที่พึ่งพาของประชาชนอย่างยั่งยืนตลอดไป บทสรุป นอกจากการยกให้เห็นประโยชน์จากการปฏิบัติตามมาตรฐานร้านยาในการเป็นร้านยาคุณภาพแล้ว ยังมีประโยชน์และรายละเอียดอื่นอีกที่ไม่อาจแจงได้หมดในบทความฉบับนี้ ดังจะกล่าวได้ว่า “ผู้ปฏิบัติ ย่อมได้รับ ผลจากการปฏิบัติ ”, “ ผู้ที่ไม่พยายามปีนขึ้น เขา ย่อมไม่เห็นความงดงามบนยอดเขา ” ดังนั้นยังมีผู้กล้าที่ได้ตัดสินใจพัฒนาให้ร้านยาเป็นร้านยาคุณภาพอีกหลายท่านที่ได้รับประโยชน์อื่นๆอีกแต่ยังไม่ได้บอกกล่าวไว้ในที่นี้ ถ้าหากท่านพร้อมและมีศักยภาพก็ไม่ควรรีรอที่จะทำการปรับปรุงพัฒนา โดยอาจทำแบบค่อยเป็นค่อยไป หรือทำแบบเต็มกำลังก็จะได้รับประโยชน์มากมายอย่างเช่นที่ผู้เขียนได้รับดังที่กล่าวไปแล้วข้างต้นและอื่นๆพอสรุปได้ดังนี้. สรุปประโยชน์ที่ได้รับจากการเป็นร้านยาคุณภาพ 1). ได้รับการปรับเปลี่ยนทัศนคติในการพัฒนาวิชาชีพด้านเภสัชกรรมชุมชน 2) ได้รับ การชื่นชมจากผู้รับบริการ มี ความภาคภูมิใจที่ได้ทำหน้าที่เภสัชกรที่ดี 3) ได้รับคำแนะนำที่มีประโยชน์จากผู้ตรวจประเมินร้านยาคุณภาพ เป็นแนวทางปรับปรุงพัฒนาร้านยาให้ดีขึ้น 4) ได้รับข้อมูล ข่าวสาร หนังสือ โปสเตอร์ วารสาร แผ่นพับ จากสำนักพัฒนาร้านยา รวมถึงสิทธิ์พิเศษในการเข้าร่วมโครงการต่างๆ ที่เป็นประโยชน์แก่ร้านยาและประชาชน 5) ได้เพิ่มบทบาทหน้าที่ใหม่ๆของร้านยา เช่น การคัดกรองโรค, การเฝ้าระวังโรคในชุมชน, รวมถึงงานคุ้มครองผู้บริโภค ฯลฯ อันเป็นส่วนในการพัฒนางาน Primary care และ เตรียมความพร้อมในการก้าวเข้าสู่งานระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ 6) มี โอกาสเข้าเข้าร่วมประชุมเพื่อเพิ่มพูนทักษะความรู้ โดย ไม่เสียค่าลงทะเบียนประชุม 7) มีโอกาสได้รับรู้ประสบการณ์ แลกเปลี่ยนความคิดเห็นจากร้านยาคุณภาพที่ดำเนินการในงานต่างๆได้ดี เพื่อเป็นแรงจูงใจในการพัฒนาร้านของเราให้ดีขึ้น 8) เป็นการสร้างภูมิคุ้มกันต่อภัยคุกคามจากกลุ่มทุนธุรกิจยา เพื่อให้ร้านยาเราอยู่รอดได้ในระยะยาว